Artdhd – blog o sztuce dziecka i nie tylko…

Information

This article was written on 11 maj 2012, and is filled under arterapia, kolor w twórczości dziecka, proces twórczy, sztuka dziecka.

Od kropki, kreski i linii do świadomej twórczości artystycznej

Fazy rozwoju twórczości plastycznej dzieci i młodzieży.  Cz.1

Pierwszy okres twórczości rozpoczyna się od bazgrot, kiedy dziecko nieświadomie zostawia ślady na kartce papieru, czerpie radość z posiadania i używania narzędzia rysującego lub malującego oraz bodźców z otoczenia. Okres ten nazywany jest też sztuką przypadku, trwa zwykle do około 3 lat. Pamiętajmy, że jedne dzieci rozpoczynają poznawanie świata w ten sposób już w drugim roku życia, a inne w czwartym lub piątym. Tempo rozwoju fizycznego i psychicznego w pierwszych miesiącach życia jest bardzo zróżnicowane. Z miesiąca na miesiąc dziecko obserwuje, że różne narzędzia dają inną grubość, a linie, które kreśli mogą być różnorodnej długości, krzywe, zawijane, aż dochodzi do momentu, kiedy powstałą formę zamyka w koło. Między 3 a 4 rokiem życia – pojawia się okres schematów uproszczonych, wyrażony rysunkiem postaci ludzkiej poprzez głowonogi i głowotułowie, czyli ideoplastyka. W dziecku budzi się odczuwanie kształtu i linii. Ciekawość świata pobudza je do dalszego działania. Dziecko wówczas chwyta narzędzie rysujące lub malujące pionowo do podłoża i pracuje całym ramieniem ruchem wahadłowym. Im starsze, tym więcej opowiada o tym, co rysuje i często też zmienia zdanie na temat narysowanych przedmiotów. W miarę rozwoju chętniej sięga po pędzelek, tworzy bogate ślady i sprowadza linie do okręgu. Najczęściej stosuje kolory: czerwony, żółty, zielony, niebieski i czarny. Od bazgrot bezprzedmiotowych przechodzi to tych, które już coś przedstawiają. Momentem takim jest sprowadzenie linii do koła i utworzenie na nim kilku kresek. Dzieje się to między 3 a 4 rokiem życia. Takie bazgroty powoli przeradzają się w pierwsze portrety, np. mamusi.

Mamusia

 

 

 

 

 

 

 

„Mamusia” autor: Ania M. Chmielewska

krzys_Page_2

 

 

 

 

 

 

 

„Wuja Krzyś” autor: Ania M. Chmielewska

farba

 

 

 

 

 

 

 

„Farbka” autor: Ania M. Chmielewska

Powyższe prace są przykładem rozbudowanych bazgrot przedmiotowych. Środkowa praca przedstawia pierwszą postać ludzką – portret Krzysia wykonany przez moją córkę w wieku 2 lat. Na pierwszej znajduje się koło zamknięte wraz z kreskami bocznymi. A na trzeciej pracy zabawa farbą. Wszystkie trzy prace wykonała moja córka w wieku 2 lat.

dziadek-Ggieniuzima2011

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

„Dziadek Gieniu” autor: Ania M. Chmielewska, lat 3

samochod

 

 

 

 

 
„Samochód” autor: Ania M. Chmielewska, lat 3

myszka

 

 

 

 

 

 

 

„Myszka” autor: Ania M. Chmielewska, lat 3

Po głowonogach przychodzi czas na głowotułowie. Jest to przejściowa forma wkraczająca w okres schematów uproszczonych i konturowych. Głowotułów to forma postaci ludzkiej, posiadająca głowę, tułów, ma zaznaczony nos, usta i oczy oraz włosy. Oczy to kropki, nos zwykle jest kreską a włosy okalają koło w postaci spiralnej lub małych kresek. Głowa posiada wszystkie ważne szczegóły, czyli jest to znak, że dziecko zdobyło najwięcej informacji właśnie o głowie. Tułów tworzony przez odrastające kończyny dolne, zaczyna być tworzony poprzez połączenie dolnych nóg i stanowi sukienkę lub płaszcz – tworząc zarys tułowia. Czasem ręce wyrastają od głowy, jakby z uszu, od głowy odrasta tułów bez szyi. Ręce zaopatrzone są w palce w formie kresek w liczbie od 3 do 7miu. Prace malowane farbą nie różnią się od tych malowanych kredką. Posiadają budowane są zwykle od frontu, rzadko z profilu.

autoportret

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

„Autoportret” autor: Ania M. Chmielewska, lat 3

Schematyczne formy powtarzają się w pracach i stają się specyficzne dla nich dzieci sposoby obrazowania, są jednak dynamicznie, rozwijają się stale wraz z osiąganiem przez dane dziecko większej wiedzy na temat otaczającego je świata.
Po ukończeniu 4 roku życia dziecko posiada dużo więcej doświadczeń, co owocuje pojawieniem się oprócz ludzkich form zwierząt, roślin, pojazdów, domów, w bardzo uproszczonej formie, niemalże w postaci symbolicznych znaków. Jest to bardzo ciekawy okres w twórczości dziecka.
W drugiej części opiszę twórczość dzieci przedszkolnych i szkolnych a poniżej prezentuję wyniki moich doświadczeń przeprowadzone z dziećmi w okresie niemowlęcym, po niemowlęcym i wczesno przedszkolnym na przykładach konkretnych prac.

Michalek_15miesiecy

 

 

 

 

 

 

 

Michałek lat 1,4.
Czas wykonania pracy: kilka sekund (tempo zawrotne)

Michałek rozpoczął pracę od wyciagnięcia wszystkich kredek, losowo wybrał jedną z nich i chwytając w „garść” prawej dłoni – rozpoczął rysowanie, często „wyjeżdżając” poza obszar kartki papieru, trzymając narzędzie. Koncentrował się na pracy, nie zwracając szczególnej uwagi na otoczenie. Narzędzie do kreślenia trzymał pionowo do kartki papieru, kreślił zamaszystymi, wahadłowymi ruchami ręki zwoje chaotycznych linii, które nakładały się jedna na drugą i tworzyły plątaninę kolorowych zawijasów. Charakter pracy chłopca wyraźnie wskazuje na okres bazgrania (wg. S.Szumowa), którego cechy to: zapełnianie płaszczyzny kropkami, kreskami, krzyżującymi się liniami krzywymi aż do próby zamknięcia w koło (1,3- 3 lat) W przypadku Michała obserwujemy tylko linie krzywe bez kropek i kresek. U Michałka występują też nieświadome próby koordynowania ręki ze wzrokiem.wg V. Lowenfeld i W. Lambert Brittain określają ten okres jako „nieświadome działanie dziecka”, dziecko nabiera doświadczeń kinestetycznych, wypowiada się plamą barwną, kreską
a także formuje ruch dający dziecku dużą przyjemność. W tym wieku dzieci pracują całym ramieniem. Michałek pracował ręką – „ruchy mięśni ramienia od strony prawej do lewej”.
W pewnym momencie szukał czystej kartki – tak się rozrysował – działał dosłownie jak mały dyrygent, zgrabnie posługując się narzędziem.  Zaobserwowałam coś dodatkowego, wcześnie osiągnął sprawność motoryczną nadgarstka i wprowadzał ją do ruchu wahadłowego ramienia.
Na pracę nadgarstka wskazują pierwsze zawijasy, które powstały dzięki ruchowi nadgarstka a nie wahadłowego. Podsumowując bazgrota bezcelowa to zbiór kolorowych linii biegnących w wielu kierunkach, krzyżujących się między sobą w ruchu dynamicznym, spontanicznym i wahadłowym.

Kuba_lat2ipol

 

 

 

 

 

 

 

Kuba, lat 2,5
(czas wykonania pracy: 3 minuty)

Chłopiec szybko zabrał się do pracy, wybierał skrupulatnie każdy kolor, przyglądał się i przez cały czas mówił. Śmiało można tę pracę zaliczyć do bazgrot celowych (wg C. Burta), której cechą jest nadawanie nazw bazgrotom bezprzedmiotowym. Kuba rysował i opowiadał co rysował.
„Mała choinka i duża choinka” (praca powstawała w okresie świątecznym). Ale zapytany po chwili co jest na obrazku zmienił zdanie. Kredkę trzymał w całej dłoni „w garści”. (W tym wieku dzieci mogą trzymać narzędzie także w drugiej ręce lub malować obiema. Jest to działanie bardzo spontaniczne i przypadkowe.) Wykonywał energiczne ruchy zbliżone do formy koła – próba zamknięcia formy w koło (niezdarna i być może nieco przesadzona). Zygzaki i formy kuliste koncentrują się w centralnej części kartki papieru. Wyczuwalny jest uruchomiony łokieć – stąd zakrętasy i zygzaki, widać nasilenie kreski,  a więc pracę mięśniową układu ręki i skłonność do zamykania form. Jest też kilka punktów, kropek, które potrafi postawić ale przypadkowo i z nieśmiałością. Podczas rysowania zygzaków uciekała mu kartka papieru, jednak łapał ją zwycięsko. Stąd emocje pojawiające się na kartce papieru dosłownie współgrały z rysującym małym dyrygentem.
Rozróżnia kolor: czerwony i żółty. Pozostałe zna jedynie ze słuchu. Cechą charakterystyczną pracy jest intensywnie zamalowany środek pracy i od niego hałaśliwie rozbiegające się w okrężnym ruchu linie niebieskie, różowe, czarne i purpurowe; chłodna gama ale wyraźny ślad. Ruchy, jakie wykonuje Kuba to ruchy wahadłowe wynikające z pracy całą ręką, ślady form dążące do zamknięcia się świadczą o uruchomionym stawie łokciowym. Porównując z Michałkiem – nadgarstek ma jeszcze nieuruchomiony. Ta sprawność motoryczna rozwija się u dzieci w wieku bazgrot przedmiotowych.
Podczas pracy „pokazuje” rysując kłęby linii – ile wie o świecie, dzieli się wrażeniami, wspomnieniami.
Robi to z pasją, radością. Choć często zmienia temat zadania, jego wypowiedź plastyczna jest wyrazem jego wiedzy na temat świata, wyrazem uczuć. „Rysunek jest […] dokumentacją życia uczuciowego”.

Ida_l4

 

 

 

 

 

 

 

Ida, lat 4
Rysunki Idy w wieku 4 lat odznaczały się podobnym schematem, motywy przewodnie to dom, ciepło rodzinne i rodzice. Powołując się na J.F.Boutonier’a – Ida jest w okresie swobodnej wypowiedzi artystycznej, której cechami jest wyrażanie uczuć, pragnień, zainteresować, wiedzy o świecie, o tematyce związanej głownie z postacią ludzką (matką) i zwierzęcą…”, wg. V. Lowenfelda i W. Lamerta Brittain’a – w fazie przedschematycznej (ekspresji swobodnej), której cechami są: odkrycie zależności między przedmiotem a rysunkiem, zmiana znaczeń form symbolicznych, zarysowanie płaszczyzny w sposób nie uporządkowany, zjawienie się postaci ludzkiej, rysunki konturowe i płaszczyznowe pozbawione proporcji, złożone z kół i linii oraz plam barwnych.
Praca Idy obrazuje formowanie się schematu, kiedy wstępuje w okres schematyczny (ideoplastyka).
Na przykładzie widać przedstawiony dom, prowadzi narzędzie sama i wie co narysować. Porozrzucane formy na kartce papieru zamyka w pewną całość, syntetyzuje. Rysunek domu opatrzony jest w okna, dach, klamkę, łamana linia czerwona prowadzi c o domu do kwiatka, pojawiają się paszek, chmury, serca i wiele form trudnych do nazwania.

Źródło: Stanisław Popek „Analiza psychologiczna twórczości plastycznej dzieci i młodzieży” Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1978

Zapraszam do galerii prac.

Dodaj komentarz

Musisz się zalogować, aby móc dodać komentarz.