Artdhd – blog o sztuce dziecka i nie tylko…

Information

This article was written on 11 maj 2012, and is filled under arterapia, inspiracje, jak się bawić z dzieckiem, kolor w twórczości dziecka, proces twórczy, sztuka dziecka.

Od kropki, kreski i linii do świadomej twórczości artystycznej – 2/2

Fazy rozwoju twórczości plastycznej dzieci i młodzieży.  Cz.2

Od bazgrot, poprzez schematy uproszczone, rysowanie zabawnych postaci, takich jak: głowonogi i głowotułowia, dzieci kształtują swoją wypowiedź plastyczną o świecie i jego uczuciach.
Pomiędzy czwartym i piątym rokiem życia dziecka obserwujemy tendencję do pokazywania szczegółów, np.: guzików płaszcza, ilości palców na dłoniach, włosów na głowie, brwi, rzęsy.  Zaczynają pojawiać się cechy: broda, wąsy, okulary, korale itp.  Oprócz świata ludzkiego znajdziemy różne zwierzęta oraz symbole wyrażające emocje. Rysunki dzieci są ekspresyjne. Jeśli ważne są dla dziecka palce dłoni, to rysuje je większe w proporcjach do całej postaci, bo np. dłonie chwytają zabawki, słodycze, ręce itp. Nadal jest to rysunku, ponieważ plamy barwne otoczone są konturem symbolizującym kolor danej płaszczyzny. Eksperymenty z kolorem i plamą zauważymy na pracach pięciolatków. Wówczas możemy już swobodnie wprowadzać takie techniki jak.: farba, wydzieranka, wycinanka, kolaże itp. Namawiam wszystkich do tego typu działań. Zaraz wyjaśnię – dlaczego tak ważne jest kształtowanie umiejętności zapełniania całej płaszczyzny kartki kolorem, wyciętym skrawkiem z gazety, nalepioną plasteliną. Autor książki pt. „Analiza psychologiczna twórczości plastycznej dzieci i młodzieży”, Stanisław Popek napisał, że „sztuczne przedłużenie wypowiedzi wyłącznie rysunkowej wpływa na zahamowanie rozwoju plastycznego dziecka”. Obawiamy się pobrudzonych stołów, podłogi, pomalowanych ubrań itp. Stwórzmy miejsce dla takiego małego artysty, w którym będzie czuł się bezpiecznie a Wy Drodzy Rodzice będziecie spokojni, że jeśli Wasza pociecha nabrudzi, bo tak będzie zafascynowana działaniem – to radość z dzieła jakie stworzy Wasze dziecko, na pewno wynagrodzi to zachowanie. Prace plastyczne przedszkolaków są naprawdę warte tego rodzaju poświęcenia. Zdarza się jednak, że dzieci przywiązane do używania kredek i innych narzędzi rysunkowych zapełniają płaszczyznę barwną niezliczoną ilością kresek. To także ciekawe doświadczenie. Warto jednak pokazać dziecku inny sposób. Nie musi to być farba, mogą być wycinanki, wydzieranki, czy plastelina, którą także można zapełniać powierzchnie kartki papieru.

rys_2
900

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Agnieszka, lat 5 (obie prace)
Co najchętniej malują przedszkolaki. Zbadano, że najczęściej jest to postać ludzka. Sześciolatki zaczynają widzieć głowę połączoną z tułowiem za pomocą szyi. Przedstawiają to na swoich rysunkach wraz z ogromną ilością szczegółów. Dominuje układ frontalny, ale zdarzają się układy z profilu oraz mieszane, czyli takie jak w starożytnym Egipcie. Ruch – dzieci próbują pokazać za pomocą rozstawionych kończyn, które nie zginają się jeszcze w stawach, ale wdzięcznie wyginają lub wznoszą. Obok postaci dominuje portret, ale też widzimy zwierzęta i szczegóły z otaczającego dziecko świata. DO tej pory zarówno człowiek jak i zwierzę miało formę głowonoga, czy głowotułowia.
Po piątym roku życia, np.: ptaki mają już owalny tułów, zaznaczoną głowę, oko, dziób, ogon. Charakterystyczne jest ujęcie profilowe w całości.  Inne zwierzęta, jak np. głowa kota jest ujęta w układzie frontalnym, reszta z profilu. Prace dzieci wzbogacane są o kwiaty, trawę i drzewa. Najpierw jest to linia, z której wyrastają gałęzie, później pień przybiera formę prostokąta z koroną w postaci linii odbiegających z jego górnej części. Następnie pojawiają się na gałęziach liście i kształtuje większe zróżnicowanie formie. Oprócz drzew, szczególnie u chłopców, występują pojazdy mechaniczne budowane z form geometrycznych. Między piątym i szóstym rokiem życia rozpoznajemy konkretnie, czy jest to samochód, rower, motor, autobus itp. Prace są naprawdę pełne ekspresji i spontaniczne i barwne.  Dominują czerwienie, żółcie, błękity oraz zieleń i czerń. Czasem kolory zlewają się, ale jest to zjawisko niekontrolowane. Dziecko przedstawia świat w niezwykle fantazyjny sposób. Wchodząc w okres szkolny świetnie wyczuwa formę, posiada poczucie harmonii i zaczyna tworzyć uporządkowane kompozycje. Badacze sztuki dziecka zwrócili uwagę, że prace przedszkolaków są barwniejsze i ciekawsze niż prace młodzieży.
W wieku szkolnym świadomość dziecka wkracza w nowy świat – świat literacki. Rodzi się realizm. Koncentracja na otaczającym świecie i próby odzwierciedlenia przedmiotów, emocje z tym związane powodują, że forma artystyczna pozostaje w tyle. I właśnie w tym momencie jedne dzieci porzucają ten rodzaj zabawy, jakim jest wyrażanie siebie przez plastykę, a inne bogacą swoje doświadczenia i rozwijają się. Jeśli zajęcia plastyczne prowadzone w szkołach nie podsycają dziecięcej wyobraźni to wzrasta skłonność do porzucenia tego rodzaju ekspresji. Z tego właśnie powodu prace plastyczne przedszkolaków często przerastają swoim bogactwem formy i treści od prac dzieci z klas początkowych.  Dzieci, u których zaobserwowano chęć dalszej zabawy pojawia się indywidualność w pokazywaniu świata. Na tym etapie wzrasta spostrzegawczość, obserwacja a koncentracja i skupienie wydłużają się. Dziecko obserwuje i uczy się pewnych „wyrażeń” na pamięć, analizuje i tworzy własny obraz. Pojawiają się motywy fantastyczne, historyczne a na tle grupy ujawniają cechy osobowościowe. Praca twórcza nie jest tylko zabawą, ale także nauką i działaniem o charakterze terapeutycznym. Kilkudziesięciominutowa koncentracja rozwija w dziecku motywację. Prace odzwierciedlają zainteresowanie dziecka. Ujawniają się cechy osobowościowe. Dynamiczne kompozycje u chłopców, statyczne u dziewczynek. Dużo elementów krajobrazu, tła z naturą, z budowlami.
Co jest bardzo charakterystyczne w pracach szkolnych dzieci?  Rodzaj przedstawienia, zauważony pod koniec XIX wieku – układ pasowy. Obok niego wykształca się widzenie topograficzne. Kolejnym jest układ kulisowy, tzw. rysunek rentgenowski. Jest to obrazowanie – jak w teatrze, przedmioty zachodzą na siebie.
Pomiędzy jedenastym a piętnastym rokiem życia następuje kryzys. Dzieci w fazie dorastania i dojrzewania przechodzą „okres burzy i niepokojów” (M. Debesse). Nie zainteresujemy martwą naturą zbudowaną z butelek, owoców i draperii. Dopiero po osiągnięciu 15tego roku życia stabilizuje się zainteresowanie i potrzeby młodzieży, która wchodzi w okres tzw. „ wiek estetyczny” (V. Lowenfeld, S. Szuman). Dużo jest szkiców z natury, rysunków krajobrazów a praca z wyobraźni zostaje zastąpiona przez realizm. Przestrzeń wyrażona jest w formie perspektywy linearnej i powietrznej a kolor stonowany. Młodzież, której zainteresowanie skupia się jednak na plastyce wchodzi w okres realizmu intelektualnego dzięki rozwijanej wyobraźni i myślenia twórczego. Ponownie dzieła młodzieży odzwierciedlają ich osobowość, stają się dynamiczne i nastrojowe. Świadoma deformacja kształtów, abstrakcyjna kolorystyka i przemyślana kompozycja dochodzą do głosu u uzdolnionej młodzieży.
Źródło: Stanisław Popek „Analiza psychologiczna twórczości plastycznej dzieci i młodzieży” Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1978
Prace dzieci pochodzą ze wspólnych spotkań i wywiadów podczas rysowania i malowania.

Adela_lat6

 

 

 

 

 

 

 

Adela, lat 6
Dziewczynka narysowała to co właśnie widziała. Pracę wykonywała w mojej obecności. W listopadzie na świat przyszła jej siostra – Zosia. Adelka cieszy się, ze ma siostrę, narysowała jak mama karmi piersią malutką Zosię. Obserwowała kolory i nazywała kredki, nawet poprawiła mnie nazywając kolor fioletowy – purpurowym, bo tak Pani uczyła w przedszkolu. Schemat postaci to głowonóg wzbogacony o część szyjną, która łącznie z rękoma łączy się z prostokątnym konturem tułowia. Postać mamy zawiera uproszczone elementy włosów, oczu, nosa i ust. Adelka zaznaczyła piersi mamy i na kolanach umieściła małą Zosię, nakrytą kołderką. Obserwowała bacznie, skupiając się na pracy, to znów opowiadając wierszyki: „Oczy zielone – życie szalone; oczy niebieskie – życie królewskie.” Mówiąc tak wzięła zieloną kredkę i narysowała zielone kropki – oczy, mówiąc, że mama ma zielone oczy, potem włosy i na końcu dorysowała fotel. Podłogę ujęła w dwie brązowe kreski i jedną czarną, bo jest szpara pomiędzy nimi. Podtrzymując kartkę lewą ręką, aby jej nie „uciekała” energicznie wypełniała przestrzeń kredkami dorysowując kolejno szafkę, licząc szuflady, półkę z kwiatem, kolumnę głośnika i kwiat na słoiku. W pracy przedstawione są proste formy, rozrzucone na kartce papieru, ale leżą wobec siebie prawidłowo choć proporcje są zachwiane. Największa jest mama w fotelu i to czym jest teraz zajęta – czyli karmi małą Zosię. Takie ujęcie nazywane jest „przekształceniem afektywnym”. Układ szeregowy zamyka pracę od dołu a mama i Zosia narysowane są jak przez rentgen. Dziewczynka śmiało wyraża uczucia i wiedzę pokazując w obrazowy sposób co wie o danej sytuacji. Pracę można zaliczyć do stadium symbolizmu opisowego wyrażonego konturem i plamą barwną zbudowaną z kresek.

Ida_l7,05

 

 

 

 

 

 

 

Ida, lat 7,5 Tytuł pracy: Księżniczka i książę
Praca Idy to przykład układu pasowego. U dołu kartki trawa narysowana zawiniętymi w szeregu kreskami, powyżej para królewska, książę potraktowany statycznie, księżniczka jakby wznosi się, unosi nad ziemią. Uśmiechnięte chmurki i słońce to kolejny pas a architektura zamkowa zamyka prawą stronę pracy z trójkątną podstawą, sugerując, że zamek znajduje się na górce. Świat ilustracyjny, bajkowy i literacji bogaty w szczegóły, postać księcia ma koronę wykończoną czerwonym koralem, czerwona bluzka z guzikami i czarny pasek. Księżniczka ubrana jest w suknię z dużym, czerwonym sercem na piersiach, koralach, spinkami we włosach, buciki ma ozdobione kokardkami a w ręku trzyma klucz do zamku. Ida stworzyła ciekawy schemat ludzki. Ilość palców skrupulatnie wyliczyła, wprowadziła ulotność, gdzie czuje się, że księżniczka ciągnie księcia do zamku. Książę ma zbyt długie nogi w proporcjach jednak w całości kompozycji wygląda dobrze, ponieważ postać upozowana jest na kształt ruchu poprzez delikatnie zaznaczone wygięcia nóg, ruch ramion i pogrubienie ramienia księżniczki, co może wskazywać na „wysiłek fizyczny”. W rysunku posłużyła się obrysem w różnych kolorach, który wypełniła plamą barwną.

Szymon_l12

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Szymon, lat 12
Temat: „wyjazd do babci”
Praca Szymona przedstawia ulicę w ujęciu perspektywy zbieżnej, jest wykonana z wyobraźni. Chłopiec jest spokojny, bardzo skrupulatny, najpierw myśli, potem szkicuje ołówkiem i dopełnia szczegóły. Koncentruje się na swojej pracy, nie obserwuje innych. Szymon wchodzi w fazę realizmy. Rysunek jest szkicowy, widoczny jest punkt zbiegu ulicy, choć samochód na pierwszym planie mocno przerysowany. W tym wieku u dzieci występuje kryzys, ale Szymon świetnie radzi sobie warsztatowo, widzimy w pracy doskonałą obserwację, pamięć mechaniczną i logiczną. Nie zapominajmy że praca powstaje z wyobraźni. Próbuje uchwycić zjawisko przenikania promieni śłonecznych prze chmury. Kształt wyrysowany jest z malutkich kreseczek, sposób ten wskazuje na poszukiwanie formy. Opiera się na twórczej wyobraźni i myśleniu o konkretnym obrazie, który chciał zapamiętać i który wywołał z pamięci podczas pracy twórczej.

Zabawy

Historia o … [np.: grzebieniu, bucie, misiu, ptaszku itp.]
Zadanie: stworzenie bajki/opowieści o… ulubionej rzeczy. Może to być np.: lala, miś, samochodzik, lub zwykły przedmiot codziennego użytku. Poszukajcie wspólnie z dzieckiem! To fantastyczna przygoda. Historię tworzymy na kilku kartkach, które spinamy ze sobą. Powstaje pierwsza książka inspirowana światem wyobraźni Waszego dziecka.

Portret … [mamy, taty, siostry, brata, babci, dziadka …]
Ten typ zabawy polecam szczególnie dzieciom od lat 5ciu. Wymaga większego przygotowania rodzica czy też opiekuna, związanego ze znalezieniem odpowiednich materiałów, ale pomoże rozwinąć sposób myślenia dziecka. Ćwiczenie pokazuje, jak radzić sobie w inny sposób z przestrzenią na kartce papieru. Rola rodzica i opiekuna w pomocy jest bardzo ważna.
Co jest potrzebne? Portret „montujemy” z różnych ścinków gazet, tkanin, futerka, waty, włóczki, kolorowego papieru, plasteliny itp. Z tych elementów wyciętych lub wydartych i ulepionych układamy portret a następnie klejem przymocowujemy do kartki.

Czarodziejskie okulary
Używając materiałów znalezionych pod ręką m.in. papieru, starych okularów, kartonu czy tektury oraz farb i pędzli stwórz wraz z dzieckiem magiczne okulary. Rozmawiaj z nim o świecie, o tym co widzi i czuje, co chciałoby widzieć przez swoje zaczarowane okulary, czy świat widziany w nich jest lepszy czy gorszy? Co się w nim zmienia? A może stworzycie takie okulary dla całej rodziny? Pamiątkowe zdjęcie w takich akcesoriach będzie bardzo oryginalne!

Dodaj komentarz

Musisz się zalogować, aby móc dodać komentarz.