Artdhd – blog o sztuce dziecka i nie tylko…

Information

This article was written on 02 mar 2013, and is filled under arterapia, inspiracje, jak się bawić z dzieckiem, kolor, mandala, proces twórczy, sztuka dziecka.

Mandala – koło szczęścia dla dużych i małych

Mandala – koło szczęścia dla dużych i małych

„Dzieci są jak nasiona, które posialiśmy. Musimy je karmić tak,
aby wyrosły na zdrowych, silnych i wypełnionych miłością.”

Fran D.Rosen – Sawer, Bonnie M.Maltby
„Joga i medytacja dla dzieci”

Słowo mandala pochodzi z sanskrytu i oznacza koło, wszechświat, centrum, święty krąg lub koło życia. Należy do najstarszych religijnych symboli ludzkości. Wyznacza granice naszej wewnętrznej osobowości. Symbolizuje całość, w tym zewnętrzne oraz wewnętrzne siły istnienia. Reprezentuje makrokosmos i mikrokosmos. C.G. Jung, twórca psychologii głębi, kojarzył mandalę z jaźnią – centrum osobowości. To specyficzny rysunek, który odkrywa nas samych, pozwala zatrzymać się w naszym „centrum”. To także niezwykłe narzędzie, które pomaga w studiowaniu samego siebie. Bezpieczną granicę dla naszych poszukiwań wyznacza koło. Kształt, w którym ujawniają się nasze emocje – przybierając różne formy graficzne: od prostych figur po skomplikowane barwne kolaże.

Dlaczego przypisujemy jej taką siłę? Koło to kształt organiczny. Rozwijamy się w łonie matki z okrągłego jajeczka. Dojrzewamy w kulistej formie, rodzimy się i żyjemy na okrągłej planecie. Słońce krąży po kolistej orbicie, a jak spojrzymy w głąb materii odnajdziemy atomy krążące kolistymi ruchami. Być może dlatego reagujemy tak żywo na kształt koła? Ten geometryczny kształt koła w postaci nieskończonej pętli ma moc dawania spokoju i radości. W dawnych czasach żyliśmy w rytmie, który obrazuje się w formie koła. Pory roku, Słońce, Księżyc, dzień i noc. Budzenie się i sen, aktywność tą regulowało światło słońca. Przemienność dnia i nocy, zmieniający się księżyc oraz rytmy pór roku – oparte są na idei koła. Zasiadaliśmy wspólnie do ogniska w firmie koła.

Mandalę znają kultury całego świata. Pojawiła się w epoce paleolitu w formie magicznego kręgu, odnajdujemy ją na planach budowli starożytnych świątyń, w średniowiecznych kościołach w postaci okrągłych labiryntów reprezentujących pielgrzymkę do Świętego Miasta Jeruzalem. Jej kształt pojawia się w kościołach katolickich w witrażach – rozetach. Panteon na Polu Marsowym, czy kopuła Bazyliki Św. Piotra w Rzymie a w Polsce kopuła Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu to przykłady z architektury. W tradycji buddyzmu tybetańskiego mandala przyjmuje postać koła i kwadratu – symbolizuje życie w harmonii, ułatwia kontemplację. Najbardziej znane są mandale sypane. Ten duchowy rytuał pokazuje tymczasowość i przemijalność życia. Obecnie mnisi tybetańscy tworzą je jako symbol pokoju i przyjaźni. Tego typu mandale służą do medytacji i należą do najpiękniejszych form ornamentalnej sztuki świata.

Sądzę, że olbrzymią wiedzę na temat  mandali zebrał C.G. Jung. Doszedł on do wniosku, że mandala tworzona intuicyjnie jest obrazem naszej psychiki ukazanym w postaci kolorowych form geometrycznych i ornamentalnych. Pokazuje życie wewnętrzne i zewnętrzne. Pragnienia, lęki, oczekiwania, choroby, ideały itp.

Mandala znalazła zastosowanie w arterapii, szczególnie w dolegliwościach somatycznych. Także jako wewnętrzny rytuał procesu oczyszczenia w dążeniu do wprowadzenia porządku w swoim życiu. Główna jej siła tkwi w skupieniu uwagi i zawężeniu pola widzenia. Znikają myśli o bieżących wydarzeniach, świat przepełniony sloganami, reklamami i naszymi schematami w myśleniu. Pracując z mandalą wchodzimy w świat o cechach symbolicznej dziecięcej gry z samym sobą. „Jednak przede wszystkim istotne jest ukojenie płynące z samego aktu spontanicznego wyrażania swojeje osobowości, do czego dochodzi podczas tworzenia, a na co w innych sytuacjach życia dorosłego człowieka często nie ma miejsca”. (Wiesław Karolak. „Mandale. Twoje Mandale).

Coraz częściej wykorzystujemy technikę tworzenia mandali w edukacji – w pracy z dziećmi i młodzieżą.
Jak uspokoić rozrabiaka? Czy warto ćwiczyć koncentrację u dzieci?

Jakie są zalety tworzenia mandali?

- relaksuje i wycisza emocje
- zmniejsza lęki i napięcia
- uczy koncentracji i wytrwałości w działaniu
- usprawnia motorykę dłoni dziecka
- kształci zdolności manualne
- pobudza kreatywność
- kształci pamięć wzrokową
- odmiana dydaktyczna pozwala na poznanie i utrwalenie cyfr oraz liter alfabetu

Jak wygląda mandala?

Na kształt mandali składa się koło i jej centralny punkt, z którego wyłaniają się inne formy.
Mogą to być figury geometryczne, cyfry, liczby, kwiaty, przeróżne linie i plamy i inne kształty, jakie podpowiada nam intuicja. Znane są przykłady mandali pełniących różne fukcje: dydaktyczna, o której wspomniałam powyżej, ale też uzdrawiająca, mądrości, radości, szczęścia, spokoju, oczyszczająca etc.

Od czego zacząć?

Proponuję ćwiczenie cierpliwości i doskonałą wspólną zabawę z dzieckiem.
Oczywiście zachęcam też do samodzielnej pracy z mandalą i podjęcia dialogu z własnym wnętrzem, jako inny sposób spędzenia czasu i zrelaksowania się po całym dniu bądź tygodniu.
Tworząc z dzieckiem najpierw przygotujmy miejsce, możemy włączyć ulubioną muzykę i przygotować czyste kartki papieru oraz przybory do rysowania. Na początek wystarczą kredki i nasza wyobraźnia. Będzie to praca spontaniczna. Rodzic lub opiekun rysuje koło a później zachęcamy dziecko do wprowadzenia w jego obręb jakiś kształtów. Możemy pierwsi zainicjować jakiś kształt lub kolor, oznaczyć kropką centrum mandali i dać ponieść się wyobraźni. Starsze dziecko może tworzyć własne mandale samodzielnie. Pamiętajmy, nie ma złych mandal, każda jest twórczą wypowiedzią tworzącego. Dobór kolorów i form powienien być kierowany instynktem, dlatego tak ważne jest rozbudzenie intuicji. Jak ją rozbudzić u dziecka? Tworząc wspólnie mandale. Obserwujmy dzieci podczas zabawy, ponieważ włąsnie ta zabawa jest niczym innym, jak byciem tu i teraz. To radość chwili.

Zapraszam do krótkiego ćwiczenia! Proszę stanąć w miejscu, gdzie nie ma w okolicy żadnych przeszkód i zakręcić się wokół własnej osi. Kręćmy się w takim rytmie w jakim nam najwygodniej. Taniec, to także forma mandali. Kiedy już przestaniemy – odpowiedzmy sobie na pytanie. Co czuliśmy? Rozstrząsaliśmy jakiś problem? Nie sądzę. Ten moment – to właśnie owa magiczna chwila zatrzymania się – nazywana „zawężeniem pola widzenia”. Ten stan osiągamy także podczas tworzenia mandali.

Kiedy wracamy z pracy, mamy ochotę po prostu odpocząć, a nasze dziecko domaga się kontaktu z nami, jest żywe i energiczne – wykorzystajmy jego zapał.
Wystarczą: papier, kredki, pisaki, plastelina, ścinki z gazet, farby, a nawet ryż, który można barwić na kolorowo i do dzieła!
Można skorzystać też z gotowych szablonów. Adres znajduje się pod artykułem. Zapraszam do pobrania.
Nie poganiaj, im młodsze dziecko, tym trudniej utrzymać mu przez dłuższy czas koncentrację, dlatego malujmy wspólnie, dzięki temu może powstać ciekawa historia, która w przyszłości będzie dodatkowym miłym wspomnieniem. Będzie to po prostu zabawa, wspólnie spędzony czas, relaks. Przy okazji nauczamy je nazw kolorów, poznamy ulubione barwy i kształty naszego dziecka. Starszym dzieciom i młodzieży można zaproponować użycie trudniejszych technik, np..: farby, kolaż, czy barwiony ryż.

Zachęcam też do stworzenia mandali pozytywnych emocji. Taki obraz możemy powiesić nad łóżkiem. Gdy jesteśmy smutni wystarczy jedno spojrzenie na mandalę – to taka emocjonalna winda do szczęśliwości. Nasze ciało pamięta proces tworzenia mandali. Warto wykorzystać ten proces. To refleksja, autoekspresja i kreatywne narzędzie do skupienia i stymulacji umysłu – podróż do swego wnętrza. Mandala wspiera procesy uzdrawiania poprzez formy i kolory układające się we wzór dający obraz pozytywnej energii szczęścia i spokoju.

Wspólnie z córką stworzyłyśmy kilkanaście rysunków „w kole”. Ania narysowała domek, a ja dorysowałam „drzewo sercowe”. Jak widać na obrazkach, kształt serca przypadł do gustu mojej córce i stał się naszym motywem przewodnim we wspólnej zabawie. Ania dorysowała kolejne serca, pojawiły się też listki, a wyrysowane kształty wypełniała kolorem. U mnie w wyobraźni pojawiła się jeszcze huśtawka,  którą zawiesiłam na naszym „sercowym drzewie”. Drugi rysunek: tutaj pozwoliłam Ani narysować kształt koła. I właściwie wyszła nam „rybka” ;)

Interpretacja?
Po ukończeniu mandali ustalamy jej górę i dół i cieszmy się wrażeniem, jaki na nas wywiera. Możemy sięgnąć głębiej i poddać stworzone mandale interpretacji, choć nie zalecam tego na samym początku. Owszem istnieją zasady interpretacji kolorów i kształtów, powszechne symbole tzw. archetypy warto poznać, jednak proces ten wymaga głębokiego poznania symboliki barw, kształtów, liczb i przede wszystkim dużej intuicji.

Każdy kolor posiada swoją energię, z punktu fizyki to długość fali energii, która wpływa na nas na poziomie fizycznym, mentalnym, emocjonalnym i duchowym. Możemy wybierać kolor świadomie lub intuicyjnie. Np. niebieskie dla uspokojenia i obniżenia ciśnienia krwi, żółty dla pobudzenia albo inny kolor, który kojarzy nam się z ulubionym zajęciem, czy też stanem emocjonalnym, wydarzeniem głęboko zapamiętanych, którego przywołanie powoduje, że spływa na nas fala radości.

Pamiętajmy, że nasza podświadomość porozumiewa się z nami naszym własnym językiem i każdy twórca mandali ma swój własny język symboli. Ich odczuwanie może nieść inny sens u każdej osoby.
Dla mnie osobiście mandala ma holistyczny wymiar – cenię ją za przywracanie równowagi pomiędzy tym, co duchowe a sferą rzeczywistą. To podpis przepełniony energią i własną historią.

Doskonałym źródłem do zagłębienia tematu jest m.in. książka Susanne F. Fincher „Kreatywna mandala”.  Polecam także prace autora projektów artystycznych realizowanych z dziećmi i młodzieżą Wiesława Karolaka. Szczególnie „MANDALE Twoje MANDALE” oraz pracę C.G. Junga „Mandala. Symbolika człowieka doskonałego”.

Podsumowanie
1. Weź kartkę papieru, najlepiej o kształcie kwadratu i kredki.

2. Wycisz siebie, dziecko, możesz włączyć ulubioną muzykę.

3. Jeśli rysujesz razem z dzieckiem: narysuj okrąg i rozpocznijcie od środka.

4. Dobieraj kolory i kształty dowolnie, tak – jak podpowiada Ci intuicja. Możesz rysować ze spokojem, albo dynamicznie. Pamiętaj, aby nie analizować tego co rysują Twoje ręce, albo ręce Twojego dziecka.

Przykładowe mandale do ściągnięcia w dziale Download. Zapraszam!

Możliwość komentowania jest wyłączona.